Lễ hội đền Thánh Nguyễn là một trong những lễ hội nổi tiếng của Cố đô Hoa Lư diễn ra từ ngày mùng 8 đến 10 tháng 3 âm lịch. Đây là một trong những lễ hội lớn ở tỉnh Ninh Bình, nhằm tri ân đức Thánh Nguyễn Minh Không, người con của đất Gia Viễn.

Theo truyền thuyết, đức Thánh Nguyễn Minh Không là vị cao tăng đứng đầu của triều đại nhà Lý. Ông là người đầu tiên áp dụng phương pháp chữa bệnh bằng thuốc Nam và châm cứu, là một thầy thuốc tài giỏi thời bấy giờ. Năm 1136, vua Lý Thần Tông, 20 tuổi, bị bệnh nặng mà trong cung không ai chữa khỏi. Được triều đình triệu vào cung, Thiền sư Nguyễn Minh Không đã chữa khỏi bệnh lạ cho vua Lý Thần Tông. Nhà vua kính trọng phong ông là Quốc sư, chức vị cao nhất trong hệ thống tăng quan nhà Lý. Cuộc đời, sự nghiệp của Thiền sư Nguyễn Minh Không là một không gian văn hóa đậm chất lịch sử và huyền tích. Ngài là một trong số rất ít nhân vật lịch sử có thật được dân gian phong Thánh, đồng thời là ông Tổ của nghề đúc đồng Việt Nam. Ngài được thờ phụng ở nhiều nơi, nhất là tại Ninh Bình và vùng châu thổ sông Hồng.

Đền Thánh Nguyễn, nằm ở xã Tiến Thắng, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình, được xây dựng theo kiểu "nội công ngoại quốc", hướng về Cố đô Hoa Lư nên được xem như một di tích thuộc "Hoa Lư tứ trấn". Công trình là điển hình kiến trúc của thời Hậu Lê, vừa hài hòa, vừa trang nghiêm. Đền Thánh Nguyễn được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật Quốc gia vào năm 1989.

Ngày 10/12/2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra Quyết định số 3986/QĐ-BVHTTDL công nhận Lễ hội Đền Thánh Nguyễn là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia./.