Bệnh Cúm gia cầm là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi rút Cúm gia cầm type A gây ra cho tất cả các loại gia cầm, có tính lây lan mạnh và tỷ lệ chết cao, đặc biệt nguy hiểm là có thể lây sang người. Báo cáo của Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Ninh Bình, từ đầu năm 2026 đến nay, bệnh Cúm gia cầm (CGC) A/H5N1 đã xảy ra tại 16 xã, phường; số lượng gia cầm mắc bệnh, chết và buộc phải tiêu hủy lớn và hiện nay vẫn còn các xã, phường có dịch chưa qua 21 ngày. Trên địa bàn xã Đại Hoàng chưa ghi nhận trường hợp nghi nhiễm bệnh Cúm gia cầm, tuy nhiên một số địa phương lân cận như xã Gia Viễn, Gia Phong, Gia Tường đã phát hiện có dịch chưa qua 21 ngày, chứa đựng yếu tố nguy cơ cao về nguy cơ lây lan dịch bệnh. Để chủ động kiểm soát, ngăn chặn bệnh Cúm gia cầm phát sinh, lây lan, bảo đảm chăn nuôi phát triển ổn định, đặc biệt không để vi rút cúm gia cầm lây sang người, Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Đại Hoàng hướng dẫn một số nội dung, biện pháp phòng, chống bệnh Cúm gia cầm như sau:

1. Xác định các triệu chứng bệnh Cúm gia cầm

- Gà: Sốt cao (43 - 46⁰C), uống nước nhiều, chảy nước rãi, nước mắt. Gà khó thở và bắt đầu hen như CRD. Ở gà dò mào và tích thâm tím và tụt xuống, ở gà đẻ, gà trống lại phù nề, xuất huyết rìa mào và tích như bệnh tụ huyết trùng. Gà xuất huyết dọc theo ống chân, kẽ ngón chân, gà hay nằm, đi lại run rẩy. Một số con có triệu chứng thần kinh đầu lắc lư. Tiêu chảy nặng, phân lỏng xanh hoặc xanh trắng. Ở gà đẻ năng xuất trứng giảm, nhiều đàn thấy ngừng đẻ, gà chết nhanh, tỷ lệ chết 100%.

- Vịt, Ngan:  Ngan, vịt cúm chảy nước mắt, nước mũi, mắt bị viêm kết mạc đỏ và có ít rỉ mắt, chúng thở khó, khản tiếng, một số con bị phù đầu, sã cánh, bại chân. Ngan, vịt kém ăn hoặc bỏ ăn, uống nước nhiều tiêu chảy phân loãng trắng hoặc trắng xanh, hậu môn bẩn có hiện tượng phù nề và xuất huyết. Ở vịt, ngan sinh sản giảm đẻ, nhiều đàn ngừng đẻ. Ngan, vịt gầy sút nhanh và chết nhanh, tỷ lệ chết 100%.

2. Về bệnh tích:

- Gà: Mào, tích thâm tím bị tụt và quăn hoặc phù nề sưng mọng, xuất huyết, có khi có chỗ bị hoại tử. Mí mắt sưng đỏ tấy hoặc thâm quầng. Mỏ nhiều dịch. Xoang mũi, xoang trán viêm có mủ. Khí quản viêm xuất huyết, phổi viêm xuất huyết hoặc hoại tử nặng, túi khi viêm. Xuất huyết dưới da ống chân thành vệt đỏ. Hậu môn bẩn, phù nề và xuất huyết nặng. Dạ dày viêm xuất huyết, đôi khi bị viêm loét sâu. Xuất huyết các cơ quan nội tạng: Mỡ bụng, màng treo ruột, mỡ bao tim, cơ đùi, ngực, cơ tim, buồng trứng…  có khi trứng non bị dập vỡ gây viêm dính phúc mạc.

- Ngan, vịt: Các biến đổi bệnh lý gần giống như ở gà. Bệnh tích chủ yếu ở phổi, buồng trứng, ruột, tim, khí quản. Viêm xung huyết phổi xuất huyết bên trong xương lồng ngực.

3. Các biện pháp phòng bệnh Cúm gia cầm:

Để giảm thiểu nguy cơ phát sinh dịch bệnh cúm gia cầm cũng như tránh lây lan sang người, các hộ chăn nuôi cần chủ động áp dụng các biện pháp phòng bệnh tổng hợp, lựa chọn loại vắc xin cúm gia cầm có thể đồng thời bảo hộ được nhiều chủng vi rút cúm gia cầm hoặc có hiệu quả bảo hộ cao đối chủng vi rút H5N1. Mua vắc xin có trong Danh mục thuốc thú y được phép lưu hành tại Việt Nam, có nguồn gốc rõ ràng, tại các cửa hàng thuốc thú y có uy tín. Cụ thể:

3.1. Các biện pháp làm giảm nguy cơ nhiễm vi rút cúm H5N1 cho đàn gia cầm:

- Phòng bệnh bằng phương pháp chăn nuôi an toàn sinh học như cách ly chăn nuôi tốt, nhập con giống có nguồn gốc rõ ràng, chăm sóc nuôi dưỡng tốt, thực hiện kê khai chăn nuôi theo quy định.

- Vệ sinh tiêu độc thường xuyên và chặt chẽ bằng các loại thuốc sát trùng như: Vinadin 10%, Virkon 0,5%, Nước vôi 10%, Formol 2%, Iodin 1%..

- Tiêm phòng đầy đủ vắc xin phòng bệnh cúm gia cầm theo lịch phòng bệnh cho đàn gia cầm.

- Tiêu huỷ gia cầm trong ổ dịch một cách triệt để bằng biện pháp chôn, đốt theo đúng quy định nếu dịch xảy ra.

- Mỗi hộ chăn nuôi cần thực hiện cam kết “5 không”:

+ Không nuôi thả rông gia cầm;

+ Không mua bán, vận chuyển, giết mổ gia cầm ốm, chết hoặc gia cầm không rõ nguồn gốc;

+ Không ăn thịt gia cầm bị bệnh hoặc không rõ nguồn gốc;

+ Không che giấu dịch bệnh;

+ Không vứt xác gia cầm bừa bãi ra môi trường, ao hồ, sông ngòi, khu vực công cộng, nghĩa trang...

3.2. Các biện pháp phòng dịch cúm gia cầm lây sang người:

- Khi phát hiện đàn gia cầm có hiện tượng gia cầm ốm, chết hàng loạt không rõ nguyên nhân thì phải báo cáo ngay cho UBND xã, Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công, trưởng thôn, xóm để kiểm tra, xác minh, lấy mẫu và xử lý kịp thời.

- Không được giết mổ và sử dụng gia cầm bị nghi mắc bệnh cúm gia cầm.

- Khi có người bị sốt cao có liên quan đến gia cầm bị bệnh phải đưa đến ngay cơ sở y tế để được điều trị kịp thời.

- Dùng CloraminB và các chất khử khuẩn mạnh để diệt vi rút và tẩy uế chuồng trại, khu vực có dịch cúm gia cầm.

Tất cả người dân cần chủ động giám sát, phát hiện, đấu tranh, không tham gia, không tiếp tay cho các hoạt động buôn bán, vận chuyển gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập lậu, không rõ nguồn gốc, không đảm bảo vệ sinh thú y vào địa bàn để chăn nuôi và tiêu thụ. Khi phát hiện gia cầm có biểu hiện ốm, chết bất thường, nghi mắc bệnh Cúm gia cầm phải báo này cho trưởng thôn, nhân viên thú y xã, chính quyền địa phương và thực hiện nuôi nuôi nhốt, cách ly ngay đàn gia cầm ốm ra khu vực riêng, không tự ý điều trị; không bán chạy; không giết mổ gia cầm ốm, chết làm thực phẩm; không vứt xác gia cầm chết ra môi trường. Kịp thời báo ngay cho cơ quan chức năng để phối hợp lấy mẫu đàn gia cầm ốm để xét nghiệm nếu nghi ngờ mắc bệnh Cúm gia cầm, phân lập bệnh và có giải pháp xử lý không để bùng phát ổ dịch gây thiệt hại sản xuất.

Trên đây là một số biện pháp tăng cường phòng, chống bệnh cúm gia cầm, khuyến cáo các hộ chăn nuôi chủ động áp dụng để giảm thiểu nguy cơ phát sinh dịch bệnh trên đàn vật nuôi, đảm bảo hiệu quả sản xuất./.

Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công